Eğitim Sitesi

Dosya Yükle

Kalemtıraş Nedir? Kalemtıraş Hakkında Kısaca Bilgi

Kalemtıraş Terimi Hakkında Bilgiler

KalemtıraşYazma Eser (Hat-Tezhip-Ebru-Cilt-Minyatür) Terimi Olarak Kalemtıraş:
Kamış yazı kalemlerini açmakta kullanılan uzunca saplı bıçak. Arapçası mibree'dir. Gezlik de denir. Yazı takımları arasında mutlaka kalemtıraş bulunur; sapları kemik, fildişi, sedef, öd ağacı, abanoz, akik, mercan, hünnap veya pelesenkten yapılırdı. Kalemtıraş tığı da denilen bıçakla sap arasında, çoğu zaman pirinçten yapılmış bir bilezik bulunur. Buna pırazvana denilir.

Altın ve gümüşten pırazvanası olan kalemtıraşlar da vardır. Kalemtıraşlar bıçaklarının şekillerine göre: hattatî, kâtibî, servî, küt, söğüt yaprağı, cam kırığı, izmarit; saplarının şekillerine göre; çelik sap, demirhindi; şirmaga (balık derisi kaplı), gümüş pırazvana, altın pırazvana gibi isimler alır. Bıçak üzerinde pırazvanaya yakın yerde çeşitli şekillerde oyulmuş imzalar ve süsleme vardır. Kalemtıraşçılar icazet almadan imza koyamazlardı. Bunlar peştamal kuşanırken, en yaşlı kalemtıraş üstadı kendilerine o güne kadar kullanılmamış isimlerden birini verirdi.

Kalemtıraşın çeşitleri vardır: Hâkk işinde kullanılan, kalemtıraşın adı mihfere, yalnızca kalemin, yarılması işinde kullanılanın adı ise mifrez'dir. Yanlışları kazımak için minik kalemtıraşlar da yapılır ve bunlar çoğu kez orta kalemtıraşların sapı içinde açılan boşluğa yerleştirilir; sapın alt ucundaki kapak açılarak çıkarılırdı. Bunlara yavru kalemtıraş denilirdi.

Kalemtıraşı, Osmanlılar İranlılardan almışlardır. Yavuz Sultan Selim'in İran'dan getirdiği ve ganimetlerin en kıymetlisi saydığı Tebriz sanatkârları arasında kalemtıraşçılar da vardı. Ancak Osmanlı kalemtıraşları da çok zarif ve mükemmeldir.

 

    Benzer Yazma Eser (Hat-Tezhip-Ebru-Cilt-Minyatür) Terimleri:

    box Kesme: Şemse ciltlerin köşelerinin dışına, bütün cilt devredilmek, fakat birbirine bitişmemek suretiyle yapılan motiflere verilen addır. Buna «parça su» da d devam et

    box Hindi: Orta kalitede kâğıt çeşitlerinden biridir. Hint'te yapıldığından bu adı alır. devam et

    box Akardeon Ebrusu: Dalgalı ebru. devam et

    box Deri Kaplı: Üzerine deri veya ak deri kaplanmış kitaplar hakkında kullanılır. devam et

    box Selçuklu Eğrileri: Selçuklu münhanileri ile ilgili bilgilere bakınız. devam et

    box Yekşah: 1- Demirden âlet, 2- Yaldız sürülmüş deri zemine yekşah demirini kakmak suretiyle yapılan cilt. Bu ciltler XVIII. yüzyılda çok görülür. devam et

    box Siyakat: Bir yazı çeşididir. Irak'ta Abbasiler zamanında icat edilmiş, Selçuklular zamanında Anadolu'ya girmiştir. Resmi ve özellikle mali işlerde kullanıl devam et

    box Etekli Vav: Düz şekilde yazılan vav'lar (و) hakkında kullanılan bir deyimdir. devam et