eğitim sitesi

Türkiye Tarihi, ders ve çalışma notu

Türkiye Tarihi

 

TÜRKİYE TARİHİ
Malazgirt Meydan Savaşı’ndan başlayarak gü­nümüze kadar gelen dönemdir. Bu dönem içinde Ana­dolu Selçuklu, Beylikler, Osmanlı Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi yer almaktadır. 11. yüzyıldan bugüne kadar devam eden bu döneme Türkiye Tarihi denir.

ANADOLU’YA İLK TÜRK AKINLARI
1. Anadolu’ya Türk Akınları
Çok eski çağlardan bu yana çeşitli Türk boyları zaman zaman Anadolu’ya akınlar yapmışlardı.
Ancak Anadolu’ya ciddi manada ve yerleşmek amacı ile yapılan Türk Akınları Büyük Selçuklu Devleti döneminde başlamıştır.
 
1015 yılında Çağrı Bey zamanında başlayan Anadolu‘ya Türk akınları şiddetlenerek artmıştır. Tuğrul Bey döneminde Anadolu‘nun fethi ile görevlendirilen Kutalmış ve İbrahim Yinal zamanında Bizans ile ilk savaş yapılmış ve bu savaş Türk ordusu tarafından kazanılmıştır.

Pasinler Savaşı (1048)
(Bizans X Büyük Selçuklular)

Sultan Alparslan döneminde de Türk akınları daha da şiddetlenerek artmıştır. Sultan Alparslan döneminde Türk tarihi açısından büyük önem taşıyan Malazgirt Meydan Savaşı yapılmıştır.

Malazgirt Savaşı (1071)
(Bizans X Büyük Selçuklular)

1071 yılında Bizans Devleti ile yapılan Malazgirt Savaşı nın kazanılması ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Sultan Alparslan Malazgirt Savaşı’nı kazandıktan sonra Anadolu ‘nun fethi için bir grup Türk komutanı görevlendirmişti.
Anadolu’nun fethi ile görevlendirilen bu komutanlar kısa sürede Anadolu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdiler.
Türk komutanlar ele geçirdikleri yerlerde kendi adlarını taşıyan beylikler kurmuşlardır. Ancak bu beylikler tamamen bağımsız hareket edemiyorlardı. Büyük Selçuklu devletine bağlı idiler.

2. Anadolu’da Kurulan İlk Türk Devletleri (İlk Beylikler)
a. Danişmentliler
Danişment Gazi tarafından merkezi Sivas olmak üzere, Amasya, Tokat, Kayseri, Malatya bölgesinde kurulmuştur.
Anadolu’da kurulan ilk beylikler arasında en güçlüsü idi.
Anadolu Selçuklularındaki taht kavgasından yararlanarak Anadoluda siyasi gücünü art­tırmaya çalıştı.
Haçlılara karşı başarılı savaşlar yaptı.
Anadolu'daki ilk medreseyi Tokat Niksar'da kurdu.
Anadolu Seçluklu devleti tarafından yıkılmıştır.

b. Saltuklular
Ebul Kasım tarafından erzurum’da kuruldu.
Ancak en ünlü sultanları beyliğe adını veren İzzettin Saltuk ‘tur.
Anadolu’da kurulan İlk Türk Beyliğidir (1072).
Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.

c. Mengücekler
Mengücek Gazi tarafından Erzincan, Kemah, Divriği dolaylarında kurulmuştur.
Beylik daha sonra Erzincan ve Divriği kolu olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.

d. Artuklular
Artuk Bey’in oğulları tarafından Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kurulmuştur.
Üç ayrı kola ayrılmıştır.
Bunlar;
1. Hasankeyf (Hısn-ı keyfa) Artukluları: Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.
2. Harput Artukluları: Elazığ’da kurulmuştur.
Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.
3. Mardin Artukluları: Mardin’de kurulan Artukluların bu kolu en uzun süre yaşayan koldur.
Karakoyunlar tarafından yıkılmıştır.
Mardin Artuklularının uzun yaşamasında Mardin Kalesinin savunmaya elverişli olmasının büyük bir etkisi vardır.

e. Sökmenliler (Ahlatşahlar)
Sökmen Bey tarafından Ahlat’ta kurulmuş, Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.

f. Dilmaçoğulları
Dilmaç oğlu Mehmet Bey tarafından Bitlis’te kurulmuş, Akkoyunlar tarafından yıkılmıştır.
g. İnaloğulları
İnal Bey tarafından Diyarbakır’da kurulmuş, Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.
h. Çubukoğulları
Çubuk Bey tarafından Harput (Elazığ)’da kurulmuşlardır.
ı. İnançoğulları
Denizli civarında kurulmuşlardır.

i. Çaka Bey ve Beyliği
İzmir ve çevresinde bir beylik kuran Çaka Bey bilinen ilk Türk denizcisidir.
Kurduğu donanma ile Bizans’a saldırılar yapmış, Ege adalarının bir kısmını ele geçirmiştir.
Çaka Bey, Balkanlardaki Peçenek ve Kuman Türkleri ve Anadolu Selçuklu devleti ile anlaşarak Bizans’a karşı ortak bir saldırı planı yapmış ancak, Bizans Devleti Çaka Bey’in bu planını farkederek, Çaka Bey ile Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Kılıçaslan’ın arasını açarak onu öldürtmüştür.

TÜRKİYE (ANADOLU) SELÇUKLU DEVLETİ
Süleyman Şah Dönemi
Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’tır.
Selçuklu soyundan olan Süleyman Bey, Bizans'a ait İznik'i başkent yaparak dev­leti kurdu.
Anadolu'daki Türkleri kendi çevresinde topla­maya başladı.
Adana bölgesindeki Ermeni beylikleri egemenlik al­tına alındı.
Süleyman Şah, diğer Türk komutanlar gibi Anadolu ‘nun fethi ile görevlendirilmişti.
Süleyman Şah kısa sürede Bizans’ın zayıf durumundan yararlanarak Anadolu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdi. İstanbul yakınlarına kadar ilerledi.
Süleyman Şah Halep şehrini almak isteyince Suriye Selçuklu devleti ile arası açıldı. İki devlet arasında yapılan savaşta Süleyman Şah öldü. Anadolu Selçuklu Devleti bir süre hükümdarsız kaldı.

I. Kılıçarslan Dönemi
Melikşah’ın yanında kalan, Süleyman Şah’ın oğlu Kılıçarslan, Melikşah ölünce İznik’e gelerek Anadolu Selçuklu Devleti’ni yeniden kurdu.
İzmir’de beylik kurmuş olan Çaka Beyle, Bizans'ı yıkmaya yönelik kara ve deniz se­ferleri başlatıldı. Bizans, bu tehlikeden kurtulmak için entrikalar çe­virdi. Çaka Beyin Selçuklu hükümdarı olmaya çalıştığını iddia etti. Bu dönemde Çaka Bey Balkanlardaki Peçenek Türkleriyle ittifak kurmuştu. I. Kılıçarslan entrikalara ko­narak Çaka Beyi öldürttü.
I. Haçlı ordularının saldırısı üzerine İznik boşaltıldı.
Konya başkent yapıldı.

HAÇLI SEFERLERİ
Dini Nedenler
Hristiyanların Kudüs'e ziyaretlerinin müslümanlar tarafından engellendiğinin iddia edilmesi.
Hristiyanlığın Kluni tarikatına bağlı olanların müs­lümanlara karşı hristiyanları kışkırtmaları
Katolik din adamlarının Hristiyan halkı günahlar­dan kurtulmak ve cennete gitmek için müslümanlara karşı savaşa çağırmaları
Papalığın Ortodoks hristiyanları kendisine bağla­yarak hristiyanlığın lideri olmak istemesi

Siyasi Nedenler
Bizans'ın Anadolu Selçuklu Devleti’nin ilerleyişine karşı Avrupa'daki krallardan yardım istemesi
Az topraklı şövalyelerin ve asillerin kendi mevki­lerini kuvvetlendirmek istemeleri

Ekonomik Nedenler
Feodalite nedeniyle yoksullaşan Avrupalıları, Hristiyan din adamlarının zenginlik vaadiyle kışkırtma­ları
Müslümanların yaşadığı ülkelerin ve Asya'nın di­ğer yerlerdeki ekonomik kaynaklarının Avrupalılar tara­fından abartılması ve bunların ele geçirilmek istenmesi.

Haçlı Seferlerinin Başlaması
I. Haçlı Seferi (1096–1099)
Öncü Haçlı grubu Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan tara­fından imha edildi. Ancak asıl Haçlı grubu sayıca çok fazla idi. Haçlıların fazlalığı karşısında Selçuklular, baş­kent İznik'i boşalttılar. Konyayı başkent yaptılar.
Haçlılar, Fatimilerden Kudüs'ü aldılar. Kudüs Latin Krallığını kurdular.
I. Kılıçarslan, B. Selçuklulara ait Musul'u almak için giriştiği savaşta öldü.

I. Mesut Dönemi
Danişment Beyliği’nden aldığı destekle, yaptığı iktidar savaşlarını kazandı.
Danişment Beyliği denetim altına alındı.
II. Haçlı Seferi (1147–1149)
Nedeni: Musul'daki Zengiler Atabeyliğinin Urfa Haçlı beyliğini yıkması.
Anadolu'ya gelen Haçlılar yenilgiye uğratıldı.

II. Kılıçarslan Dönemi
Anadolu'daki Türk birliğini ve siyasi birliği kuvvet­lendirmek için Danişment Beyliğine son verildi.
II. Kılıçarslan döneminde haçlı seferlerinden yararlanmak isteyen Bizans Devleti, Türkleri haçlılarla uğraşırken sıkıştırıp Anadolu‘yu yeniden ele geçirmeyi planladı.
Miryakefalon Savaşı (1176)
(Bizans X Anadolu Selçukluları)
Bu amaçla toplanan Bizans ordusu ile Türk ordusu arasında Eğridir gölü yakınlarında yapılan Miryakefelon Savaş’ını Türk ordusu kazandı.
Bu savaşın kazanılması ile Türkler Anadolu’ya kesin olarak yerleştiler.
Malazgirt savaşı ile Anadolu’nun kapısın açan Türkler; Miryakefelon savaşı ile Anadolu’nun tapusunu aldılar.

III. Haçlı Seferi (1159–1192)
Nedeni: Mısır'daki Eyyubi hükümdarı Selahattin Eyyubinin Kudüs Latin krallığını Hıttin Savaşı’yla yık­ması.
Sefere İngiliz, Fransız ve Alman kralları katıldı.
Sela­hattin Eyyubi Kudüs'ü Avrupalılara kaptırmadı. Savaş sonunda yapılan anlaşmaya göre Hristiyan hacı­lar Ku­düsü serbest ziyaret edeceklerdi.

Anadolu Selçuklularının Yükselme Dönemi
I. Gıyasettin Keyhüsrev Dönemi
II. Kılıçarslan’dan sonra başa I. Gıyaseddin Keyhusrev geçti.
I. Gıyaseddin Keyhusrev ile Anadolu Selçuklu Devleti yükselme dönemine girmiş oldu.
Bu dönemde özellikle denizcilik alanında önemli gelişmeler oldu.
Samsun ele geçirildi. Karadenize giden ticaret yollarının güvenliği sağ­landı.
Antalya fethedildi. Böylece Akdeniz ticaretinden ya­rarlanılmaya başlandı.
İznik Rum krallığıyla yapılan savaşta I. Gıyasettin öldü. Bu savaşın amacı Marmara bölgesinde toprak ka­zanmaktı.

II. Süleyman Şah Dönemi
Menderes havzasını ele geçirerek Bizans’ı vergiye bağladı.
Saltukluları ortadan kaldırdı.

IV. Haçlı Seferi (1204)
Nedeni: Haçlıların Kudüs'ü almak istemeleri ve Eyyubi devle­tine son vermeyi amaçlamaları.
Avrupalılar amaçlarından vazgeçerek İstanbul’a yöneldiler. Şehri yağmaladılar.
Bizans Devleti’ne son verdiler. İstanbulda La­tin krallığı kurdular.
Katolik Haçlılar, İstanbul'daki Orto­doks halka mezhep baskısı yaptılar.
Bir kısım Bizanslı komutanlar kaçarak, İznik Rum Krallığı ile Trabzon Rum Pontus Devleti’ni kurdular.
İznik Rum Krallığı, sonraki dönemde Bizans Devleti’ni yeniden kurdu.
Ancak IV. Haçlı Seferi, Bizans Devleti’­nin fazlaca zayıflamasına neden oldu.

Haçlı Seferlerinin Sonuçları
Türk ve İslâm Dünyası Bakımından Sonuçlar
Anadolu Selçuklu Devleti’nin Marmara Bölgesi’n­deki ilerleyişi durmuştur. Türkler İç Anadolu’ya geri çe­kilmek zorunda kalmıştır.
Türklerin Bizans'ı yıkmaları gecikmiştir.
Anadolu Selçuklu Devleti, Danişment Beyliği, Zengiler Atabeyilği, Eyyubi Devleti ve Memluklu Devleti İslam ülkelerini Hristiyanlara karşı korudu­lar ve Hristiyan­lığın Ortadoğu-da yayılışını engellediler.

Dini Sonuçlar
Papalık ile Katolik din adamlarına Hristiyanların duyduğu güven azaldı.
Papalık kurumu güç kaybetmeye başladı.

Siyasi Sonuçlar
Seferlere katılan derebeylerin bir kısmının ölmesi ve bazılarının ekonomik güçlerini kaybetmesi kralların monarşik idaresinin kuvvetlenmesine yaradı.
Papalığın ve Katolik kilisesinin gücünü kaybet­mesi, kralların otoritesinin artmasına yaradı.
Anadolu Selçuklu Devleti’nin Anadolu'da üstünlük sağlaması gecikti.

Ekonomik ve Bilimsel Sonuçlar
Batı ve Doğu Akdeniz limanları arasında ticaret canlandı.
Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı kuvvetlenmeye başladı.
İtalya'daki Venedik, Cenova ve Napoli şehirleri deniz ticaretiyle zenginleşti.
İslam ülkelerindeki fen ve teknik eserler Avrupalı­larca öğrenilmeye başlandı. Bu durum Yeniçağ’­daki hü­manizm, rönesans, reform ve coğrafi keşiflere katkıda bulundu.
Avrupalılar, kâğıt yapımı ve matbaa tekniklerini öğrendiler. Bu durum Rö­nesansa, Reforma ve Hüma­nizme etkide bulundu.

I. İzzetin Keykavus Dönemi
Anadolu ticaretini ge­liştirmek için Venediklilerle ve Kıbrıslılarla ticaret anlaş­maları yapıldı.
Trabzon Rum Krallığından Sinop alındı ve bu kra­lık vergiye bağlandı.
Anadolu ve Suriye ticaretini aksatan Ermeni is­yanları bastırıldı.
Günyedoğu Anadolu egemenliği için Eyyubiler ve Artuk­lular savaşıldı.

I. Alaaddin Keykubat Dönemi
Bu dönem Anadolu Selçuklularının en parlak döne­midir.
Anadolu birliğini kuvvetlendirmek amacıyla Men­gücek beyliğine son ve­rildi.
Antalya yakınlarındaki ticari önemi olan Kalanoros limanı alındı ve burada Alanya şehri kuruldu.
Alanya'da tersane yapıldı.
Sinop’ta yapılan bir donan­mayla Kırım'daki Suğdak adı verilen ipek ticaret merkezi ele geçirildi.
Trabzon Rum Pontus krallığına son vermek için Trabzon kuşatıldı. Ancak alı­namadı.
Artukoğulları ve Mengücekliler Beylikleri egemenlik altına alındı.
Moğol saldırıları üzerine Doğu Anadolu'ya ve Kafkaslara çekilen Harzemşahlara ittifak önerildi.
Ancak bu gerçek­leşmediği gibi Harzemşahlar Doğu Anadolu'daki Selçuklu şehirlerine saldırdı.

Yassıçemen Savaşı (1230)
(Harzemşahlar X Anadolu Selçukluları)
Orta Asya’da Moğol tehlikesi karşısında Doğu Anadolu’ya sığınan Harzemşahlar bu bölgede hâkimiyet kurmak isteyince Anadolu Selçuklu Devleti ile arası açıldı. İki Türk devleti 1230 yılında karşı karşıya geldi. Yapılan savaşı Anadolu Selçuklu Devleti kazandı.

Harzemşahlar yenilgiye uğratılınca Moğol tehlikesiyle karşılaşıldı.
Eyyübi­lerle ittifak yapmak için girişim­ler başlatıldı. Ancak Ala­addin Keykubatın ölmesi nede­niyle bu ittifak gerçekle­şemedi.
Alaaddin Keykubat, zehirletilerek öldürülünce Anadolu Selçuklu Devleti’nin yükselme dönemi sona ermiş oldu.

II. Gıyasettin Keyhüsrev Dönemi
II. Gıyaseddin Keyhüsrev ile birlikte gerileme dönemi başlamaya başladı.
Entrikacı bir vezir olan Sadettin Köpek, neden ol­duğu olaylarla başarılı birçok devlet adamının idamına sebep oldu.
Moğolların Harzemşahlara karşı başlattığı saldırı­lar sırasıda çok sayıda Türk Anadolu'ya gel­mişti. Türk­menlerin toprak ve diğer ihtiyaç­larına yönelik sorunlar çözülmedi. Bunun üzerine, Baba İshak adındaki bir din adamının baş­kanlığında isyan ettiler. Babailer isyanı adı verilen ayaklanma zor bastırı­labildi (1240). Ancak bu isyan devletin içte zayıf­lamasının önemli nedenlerin­den biri oldu.
Doğudan gelen Moğol tehlikesine karşı önlem almayan II. Gıyaseddin Keyhüsrev Moğolları cesaretlendirdi.

Not: Moğolların Anadolu’yu işgal etmelerinde o dönemde çıkan Baba İshak isyanı da etkili olmuştur.

Kösedağ Savaşı (1243)
(Anadolu Selçukluları X Moğollar)
Moğollar Doğu’dan Anadolu’yu istila etmeye başlayınca II. Gıyaseddin Keyhüsrev Sivas yakınlarında Moğollarla savaşmaya karar verdi. Yapılan savaşı Moğollar kazandı.
Kösedağ Savaşı’nı kaybeden Anadolu Selçuklu Devleti Moğolların egemenliği altına girdi.
Moğollar Anadolu’yu kendilerine bağlı bir eyalet haline getirdiler. İstedikleri kişiyi sultan yaptılar.
Moğol baskısından bunalan Anadolu Türk Beyleri, Memluk Sultanı Baybars’ı yardıma çağırdı. Baybars Anadolu’ya girerek Moğolları yenilgiye uğratsa da kesin sonuç alamadı.
Anadolu’da Moğol baskısı giderek arttı.
II. Mesut’un 1308 yılında ölümü ile birlikte Anadolu Selçuklu Devleti yıkılmış oldu.
Not: Moğollar (İlhanlılar), her ne kadar Anadolu’yu işgal etseler de hiçbir zaman tam anlamı ile bir otorite kuramadılar.

Anadolu Selçukluları Sonrası Kurulan Beylikler
Anadolu’daki ilk Türk Devleti’nin yıkılması ile meydana gelen otorite boşluğu sonucunda Anadolu’nun değişik yerlerinde çeşitli Türk beylikleri kurulmuştur.

Beyliklerin isimleri ve kuruluş yerleri şunlardır:
1.Osmanlı Beyliği >> Söğüt, Domaniç - 1299
2.Karaman Beyliği >> Konya, Karaman
3.Germiyan Beyliği >> Kütahya ve çevresi
4.Candarlı Beyliği >> Kastamonu, Sinop
5.Aydınoğulları >> Aydın, İzmir
6.Saruhanoğulları >> Manisa ve çevresi
7.Menteşeoğulları >> Muğla ve çevresi
8.Karesioğulları >> Çanakkale, Balıkesir
9.Ramazanoğulları >> Adana ve çevresi
10.Dulkadiroğulları >> Kahramanmaraş, Elbistan, Malatya
11.Eretna Beyliği >> Sivas, Kayseri
12. Eşrefoğulları >> Beyşehir
13. Tacettinoğulları >> Tokat-Niksar
Anadolu’da kurulan bu Türk Beyliklerinden özellikle Osmanlı ve Karaman Beylikleri ön plana çıkmaktadır.
Karaman Beyliği mevcut beylikler içerisinde en güçlüsü idi. Karaman Beyliği aynı zamanda eski Anadolu Selçuklu Devleti merkezinde (Konya) kurulmuştu. Bu yüzden kendisini mirasçı kabul ediyor ve bütün Anadolu yu kendi yönetimine almak istiyordu. Bu durum ileride Osmanlı ve Karaman beyliklerini karşı karşıya getirmiş ve uzun yıllar iki Türk beyliği mücadele etmiştir.
Bu mücadeleden Osmanlı Beyliği galip gelmiş ve önce Anadolu ve Balkanlar daha sonra da üç kıta üzerinde hüküm süren büyük bir devlet haline gelmiş, tarihte en uzun süreli yaşayan ve köklü bir medeniyet oluşturan Türk Devleti olmuştur.

Osmanlı Beyliği
Osmanlı Beyliği’ni kuranlar Oğuz Türkleri’nin Bozok koluna mensup Kayı boyudur.
Osmanlı Beyliği, Söğüt merkezli bir uç beyliği idi.
Anadolu Selçuklu Devleti, Osmanlı Beyliği’ni Bizans sınırına yerleştirmiş bir anlamda sınır koruma da görevli bir uç beyliği konumundaydı. Önceleri Anadolu Selçuklu Devleti egemenliğinde olan beylik, 1299 yılında Osman Gazi döneminde bağımsız olmuştur.

Karaman Beyliği
Anadolu Selçuklu Devleti sonrası kurulan Türk Beylikleri nin en güçlüsü idi.
Oğuz Türkleri’nin Bozok koluna mensup Avşar boyu tarafından kurulmuştur.
Konya-Karaman merkezli bu beylik kendisini Anadolu Selçuklu Devleti‘nin devamı kabul ediyordu. Bu durum Osmanlı Beyliği ile arsında uzun yıllar sürecek mücadeleye neden olmuştur.
Karamanoğlu Mehmet Bey 1277 yılında Türkçe’yi resmi dil ilan ederek Türk dili ve Türk kültürü açısından çok önemli bir gelişim sağlamıştır.

Karesi Beyliği
Osmanlı Beyliği’ne kendi isteği ile katılan ilk Türk Beyliğidir.
Karesi Beyliği’nin katılması ile osmanlı Devleti ilk donanmasına sahip oldu.
Ramazanoğulları Beyliği
Osmanlı Devleti’ne katılan son Türk Beyliğidir (1608).

Karakoyunlu Devleti (1380–1469)
1.İran'daki İlhanlı Devleti’nin zayıflamasından yarar­lanan Van olaylarındaki göçebe Oğuz boyları tarafından kurulmuştur.
2.Akkoyunlular Azerbaycana kadar sınırlarını geniş­lettiler. Bir süre Timur egemenliğinde kaldılar.
3.Akkoyunlular tarafından yıkılmıştır.

Akkoyunlu Devleti (1378–1502)
1.İlhanlı Devleti’nin yıkılmasından sonra Malatya ve Diyarbakır dolaylarında yaşayan Oğuz kökenli aşiretler tarafından kurulmuştur.
2.Halk göçebe topluluklardan oluşmuştur.
3.En etkili oldukları dönem Uzun Hasan zamanıdır. Timur'un Anadolu seferini desteklemişlerdir.
4.Doğu Anadolu'dan Azerbeycan'a kadar uzanan yerlere egemen oldular.
5. İç Anadoludan toprak almak için Karamanlılarla ittifak yaptılar. Ayrıca Osmanlıya karşı Pontus Rum Devleti’ni desteklediler. Bu olaylar Otlukbeli Savaşına ne­den oldu (1473). Osmanlılar Otlukbeli Savaşı’nı kazandı. Bundan sonra devlet iç çatışmalarla yıkıldı. Yerine Sa­fevi devleti ku­ruldu.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ VE BEYLİKLER DÖNEMİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

1.Devlet Yönetimi
Devletin başında Selçuklu soyundan olanlar bu­lunurdu. Devletin önemli işleri büyük divan olarak nitele­nen "Divan–I Saltanat" denilen kurul tarafından görüşü­lürdü.
Hükümdar olmak belirli seçim usullerine dayan­mıyordu, belirlenmediği durumlarda veya baştaki hü­kümdarın başarısız olduğunda bütün şehzadeler hü­küm­dar olmak için eşit haklara sahipti. Bu sırada yaşa­nan taht kavgası devletin zayıflamasına yol açmıştır.
Sultan: Devleti yöneten kişi.
Müstevfi: Maliye işlerinden sorumlu görevli.
Müşrif: Hukuk ve askeri işler dışındaki devlet işlerinden sorumlu görevli.
Ariz: Ordunun ihtiyaçlarından sorumlu görevli.
Şehzadeler, devlet tecrübesi kazanmak amacıyla, vilayetlere vali olarak atanırlardı. "Melik" ünvanı verilen şehzadelerin yanında tecrübe kazanmalarında yardımcı olan "Atabey" denilen görevliler bulunurdu.
Hükümdar başkentten ayrıldığında devletin İşle­rini "Niyabeti Saltanat" adı verilen kurul yürütürdü.
Divan üyeleri şunlardır:
Müstevfi: Mali işlere bakmıştır.
Tuğracı: Yazışma işlerini yürütmüştür.
Emir-i Dad: Hukuk işlerini düzenlemiştir.
Pervaneci: Dirlik toprakların dağıtım işlerini yapmış­tır.
Beylerbeyi: Eyalet askerlerin başkomutanlığını yapmıştır.
Büyük divana bağlı olarak ikinci derecede divanlar vardı. Bunların içerisinde en önemlileri, "Divanı İstifa" deni­len, maliye işlerine bakan divan ile yazışmaları yürü­ten Divan–I Tuğra idi.
Eyaletlerde bulunan başlıca görevliler:
Şahne ve Emir: Vilayetleri yöneten, askeri yetkileri olan valilerdir.
Melik: Valilik yapan şehzadelerdir. Merkezi otoriteye önem verildiği için yetkileri sınırlıydı.
Kadı: Sivil davalara bakan yargıç.
Emir-i Sevahil: Kıyılardaki şehirleri yönetirler ve do­nanma işlerine bakarlardı.
Uç Beyleri: Sınırlardaki vilayetleri yönetirlerdi. Bunlar Türk kökenli insanlardı.

Toprak Yönetimi
Has Arazi: Geliri hükümdara ve yakınlarına ayrılan arazi.
İktâ (Dirlik) Arazi: Fetih youyla kazanılan topraklar­dır. Devlet malı olan bu topraklara başarılı kişiler ata­nırdı.Toprağın geliriyle bu görevlilerin maaşı karşılandığı gibi atlı asker de yetiştirilirdi. Bu topraklar satılmaz ve mi­ras bırakılmazdı.
Mülk Arazi: Başarılı kişilere bağışlanan topraklardır.
Vakıf Arazi: Geliri medrese, cami, hastane, imaretler (aşevi) gibi yerlere ayrılan arazidir.

Ordu
Hassa Ordusu (Guleman–I Saray)
Küçük yaştaki çocukların devşirme usulüyle toplan­ması ve gulamhane denilen ocakta yetiştirilmesiyle ku­rulmuştur. Merkezi or­duyu oluşturan bu askerler devlet­ten maaş alırlardı.
Tımarlı Sipahiler (İktâ Askerler)
İkta denilen top­rakların geliriyle yetiştirilen atlı asker­lerdir. Ordunun en büyük bölümünü oluştururdu.
Uç Kuvvetler (Türkmenler)
Sınırdaki şehirleri ko­rur­lardı. Akın ve keşif yaparlardı. Türk kökenlidirler.

Donanma
Türk devletleri içerisinde denizciliğe ilk kez önem ve­ren Anadolu Selçuklularıdır. İzmir'de beylik kuran Çaka Bey ilk Türk denizcisi sayılır. Bizans'a ve Ege adala­rına başarılı deniz seferleri düzenlemiştir. Selçuklular Si­nopta ve Alanya'da tersaneler kurarak de­nizciliğe önem vermişlerdir. Donanma komutanlarına Emir–i Sevahil veya Reis'ül Bahr adı verilmiştir.

2. Dil ve Edebiyat
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde devletin resmi dili Arapça, edebiyat dili Farsça, halkın dili ise Türkçe’ydi.
Bu dönemde edebiyat üç bölüme ayrılmıştı:
- Halk Edebiyatı
- Tasavvuf Edebiyatı
- Divan Edebiyatı

Dönemin Türk Kültür tarihinde yer etmiş en önemli kişileri, Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaşi Veli ve Yunus Emre‘dir. Türk Kültür tarihinde çok önemli bir yere sahip olan bu kişiler Anadolu halkı üzerinde derin izler bırakmış ve etkileri günümüze kadar ulaşmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti döneminin en önemli şehirleri Konya, Erzurum, Sivas, Niğde ve Kayseri olmuştur. Anadolu Selçuklu devletine ait eserlerin büyük bir çoğunluğu da bu şehirlerdedir.

Sosyal ve Ekonomik Hayat
Anadolu'ya gelen Türkler geleneksel geçimleri olan hayvancılıkla uğraşmışlardır. Gayrimüslüm vatan­daşlar ise daha çok tarım, ticaret ve sanatla uğraşmışlar­dır.
Sanat ve ticarete yönelen Türkler, Ahilerin etkin­liğiyle lonca denilen meslek grupları oluşturmuştur. Buralardaki eğitim, ahlâki kurallara dayandırılmıştır.
Lon­calarda mesleki eğitimin yanı sıra üretilen malların pazar­lanma­sına yönelik çalışmalara önem verilmiştir.
Devlet iç ve dış ticarete önem verdiği için kervan­saray ve limanlara ulaşan yolların yapımına ağır­lık vermiştir.
Ayrıca, Venedikli ve Cenevizli tüccarlara gümrük indirimi tanınmıştır.
Devlet, zarara uğrayan tüccarların zararlarını kar­şılamıştır. Bu durum bir çeşit sigortacılıktır.
Devletin başlıca gelir kaynakları ganimet, öşür, haraç, cizye ve ağnam vergileridir. Ağnam, hayvancılıkla uğraşanlardan alınırdı. Bunların yanı sıra maden ve tuzla işletmelerinden alınan vergiler ile bağlı beyliklerin öde­diği yıllık vergiler diğer gelirlerdir.

Ekleyen :Editör 3    Okunma :27047

 

 

tags

    Benzer Ders Notları

ders notları Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları 8506 kez okundu.

ders notları Tarihte Sebep - Sonuç Ve Yer Zaman İlişkisi 7874 kez okundu.

ders notları Tarihi Olayların Özellikleri 8465 kez okundu.

ders notları Türk-Arap Siyasi Münasebetleri 21028 kez okundu.

ders notları Tarih Araştırmalarında Uyulması Gereken Kurallar 4327 kez okundu.

ders notları Dandanakan Savaşı 4122 kez okundu.

nextİçerik Hakkında Yorum Yazın...

Yazan:    

Henüz Yorum Yazılmamış.
İlk Yorumu Siz Yazabilirsiniz

DERS VE ÇALIŞMA NOTLARI / KONU ÖZETLERİ ANASAYFA