eğitim sitesi

Fiilimsiler - Özellikleri - Çeşitleri -Örnekleri, ders ve çalışma notu

Fiilimsiler - Özellikleri - Çeşitleri -Örnekleri

FİİLİMSİLER : Fiillerden türeyen, cümlede “ ad, sıfat ve zarf ” olmalarının yanı sıra eylem (fiil) anlamalarını da kaybetmeyen, fakat fiiller gibi çekime girmeyen sözcüklere fiilimsi denir.

FİİLİMSİLERİN ÖZELLİKLERİ

  1. Fiil kip ve kişi eklerini almazlar, yani fiiller gibi çekime girmezler.
  2. Fiilimsilerin olumsuzu yapılabilir.
  3. Fiilimsiler isim çekim eklerini alabilirler.
  4. Fiilimsiler cümlede doğrudan yüklem olamazlar. Yüklem olabilmeleri için ek fiil almaları gerekir.
  5. Fiilimsiler, bulundukları cümleyi birleşik yapılı hale getirir.
  6. Fiilimsiler birleşik cümlelerde yan cümle kurarlar.
  7. Fiilimsi ekleri yapım ekidir.

 

Fiilimsiler görevlerine göre üç grupta incelenir:

1. İSİM FİİLLER:  Fiillerden türeyen ve eylem anlamlarını kaybetmeden cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklere isim fiil denir.

   İsim filer, fiillere getirilen  “-me, -ma, -mek, -mak, -ış, -iş, -uş, -üş” ekleriyle yapılırlar.

NOT: İsim fiil eki olan “–me, -ma” ile olumsuzluk eki olan “–me, -ma” yı birbirine karıştırmamaya da dikkat etmemiz gerekir.

Örnekler:

  • Bu notlara çalışmanız gerek.
  • Artık uyanma ve ders çalışma vakti geldi.
  • Kitap okumayı çok seviyorum.
  • Buralardan gitmeyi düşünüyorum.
  • Arkadaşıma mektup yazmak istiyorum.
  • Bu konuyu iyice düşünmek gerekiyor.
  • Amasya’ya gelmenize çok sevindim.
  • Seninle tartışmak istemiyorum.
  • Neşeli olduğu gelinden anlaşılıyor.
  • Gün biter gülüşün kalır bende.
  • Seninle akşamları yürüyüşe çıkalım.
  • Bir bakışı ömre bedel.
  • Adamın  yalvarışlarını görmeliydiniz.
  • Yeni yapılan okulun açılışı yapıldı.

2. SIFAT FİİLLER: Fiillerden türeyen ve eylem anlamlarını kaybetmeden cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklere sıfat fiil denir.

  Sıfat fiiller, fiillere getirilen  “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleriyle yapılırlar.

Örnekler:

  • İşleyen demir ışıldar.
  • Dün okula gelen adamı tanıyor musun?
  • Kırılası ellerini üzerimden çek.
  • Yıkılası evlerinden kötülük fışkırıyor.
  • Kör olası adam hayatımızı kararttı.
  • Annemin öpülesi ellerinden tuttum.
  • Ödevimi tükenmez kalemle yazdım.
  • Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç.
  • Bilinmez diyarlara gidiyorum.
  • Çok güler yüzlü bir insandı.
  • Erken kalkmak için çalar saati kurdum.
  • Okuduğunuz kitapları vaktinde teslim edin.
  • Saatlerdir tanıdık bir yüze rastlayamadık.
  • Amasya’da gezilmedik yer bırakmadık.
  • Okunacak kitapları ayrı yere koydum.
  • Gelecek hafta sınavım var.
  • Ölmüş eşek kurttan korkmaz.
  • Ağarmış saçlar sevgiye engel değildir.

ÖNEMLİ:   İsim fiil ve sıfat fiil ekleriyle türetilen bazı kelimeler kalıplaşarak fiilimsi özelliklerini kaybeder ve kalıcı isim olurlar.  Bu eklerle yapılan bir kelimenin kalıcı isim olup olmadığı ancak cümle içindeki kullanımına bakılarak anlaşılır.  Kalıcı isim durumuna gelmiş olanların olumsuzu yapılamaz, bu da ayırıcı bir özelliktir.

    Örnekler:

* dolma (yemek)                   * çakmak (yakma aracı)     * dondurma (yiyecek)

* kaymak (süt kaymağı)        * kavurma (yiyecek)          * danışma(başvuru yeri)

* görüş  (fikir)                        *deneme (yazı türü)            * yağış (yağmur)

* kazma (kazma aracı)          *yemek (yiyecek)              * sarma (yiyecek)

*dolmuş (ulaşım aracı)          *giyecek (elbiseler)            * geçmiş (mazi anlamında)

*gelecek (istikbal)                 * yemiş (meyve)               * tamlama (dil bilgisi-terim)

3. ZARF FİİLLER  (Ulaçlar – Bağ fiiller) :  Fiillerden türeyen ve cümlede zarf görevi alarak yüklemde bildirilen işin zamanını, yapılış biçimini, sebebini veya amacını gösteren, bazen de kelime ve cümleler arasında bağlama görevi üstlenen sözcüklere zarf fiil denir.

    En çok kullanılan zarf fiil ekleri şunlardır: -ıp (-ip, -up, -üp), -erek(-arak),  -ken, -e……-e, -ınca (-ince), -r………-mez, -eli (-alı),  -madan (-meden)… dersimiz.com

NOT:  Zarf fiillerin birçoğu kendilerinden sonra bazı kelimelerle veya başka eklerle kalıplaşarak zarf işlevi görür:  

-dığı zaman,    -madan önce,   -dıktan sonra,   -ıncaya kadar,   -dığından,

-dığı için, -eceği için, -dığı halde ……….

Cümleye kattıkları anlam bakımından zarf fiiller şu şekilde sıralanabilir:

Zaman ifade edenler

Durum ifade edenler

-ınca(-ince),   -r……-mez, -  dıkça,

-alı(-eli),  -ken,  -dığında, -ıncaya kadar, -eceği zaman,

* Havalar soğuyunca kazakları çıkardık

* Eve giderken bize uğra.

* Ders anlatılırken dikkatli dinleyin.

* Mektubu okuduğunda her şeyi öğrenirsin

* Yemek yedikten sonra hemen uyudu.

* Sizleri  tanıdıkça daha çok sevdim.

* Sen gideli yüzüm gülmez oldu.

* Zil çalar çalmaz dışarı fırladı.

* Güneş batıncaya kadar çalıştık.

* Yeri geldikçe konuyu tekrar ediyoruz.

* Amasya’ya gittiğinizde ona uğrayın.

-arak(-erek), -a….-a,  -madan, -ıp      -asıya(-esiye), -maksızın, -cesine

-eceği gibi

* Kardeşim ağlaya ağlaya eve gitti.

* Gençliğimizde güle oynaya yaşıyorduk.

* Akşama kadar durmaksızın çalıştı.

* Bugün kahvaltı yapmadan okula gitti.

* Arkadaşım koşarak yanıma geldi.

* Konuyu anlayacağınız gibi anlatmaya

   çalışıyorum

* Bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyor

* Adamı  öldüresiye dövmüşler.

* Ödevlerini bitirip uyumaya gitti.

* Bütün geceyi oturmakla geçirdi.

Sebep ifade edenler

Bağlama görevinde kullanılanlar

-dığından, -makla, -maktan, -diği için  ……

 

* Çok yemek yediğinden kilo alıyor.

* Böyle davranmakla çok yanlış yaptın.

*Adamın sözlerine gülmekten bayıldık.

* Sizi beklettiğim için çok üzgünüm.

* Okuması için bir kitap aldım. (Amaç)

* Seni görmek için geldim. (Amaç)

Bağlama görevinde kullanılan zarf fiil eki -ıp (-ip, -up, -üp) ekidir. Bu ek çoğunlukla “ve” bağlacıyla aynı işlevde kullanılır. Bazen -erek eki de  “-ıp” eki gibi kullanılabilir.

* Arabaya binip gitti.(Arabaya bindi ve gitti.)

* Yaşlı kadının elinden tutup karşıya geçirdi.

* Yaşlı kadının elinden tutarak karşıya geçirdi.

* Yaşlı kadının elinden tuttu ve karşıya geçirdi.

NOT:  Zarf fiil ekleri bunlarla sınırlı değildir. Verdiğimiz örneklerdeki eklerin değişik biçimleri veya zarf fiil görevi yapan başka ekler de vardır.

 Öyleyse, bu eklerin tümünü aklımızda tutmaya çalışmak yerine, zarf fiillerin, fiillere getirilen değişik eklerle türeyerek yine fiilleri ve başka fiilimsileri  çeşitli bakımlardan etkilediğini bilmeli ve cümleye bu dikkatle bakmalıyız.

ÖRNEKLER

  • Adam saatlerdir susmamacasına konuşuyor. (Durum zarfı)
  • Onunla,  Ankara’ya ilk gidişimde tanışmıştık. (Zaman zarfı)
  • Hiç konuşmaksızın odasına çıktı. (Durum zarfı)
  • Herkes elinden geldiğince muhtaçlara yardım etmeli.
  • Gülünce gözlerinin içi gülüyor.
  • Yollar açılıncaya kadar bekledik.
  • Olayı adeta yeniden yaşıyormuşçasına anlattı.
  • Eve geç geldiğinden dolayı annesinden azar işitti.
  • Otobüs gelinceye dek burada bekleyeceğiz.
  • Bu iş sandığın kadar kolay değil.
  • Her şey bazen istediğiniz gibi olmayabilir.
  • Seni görmek için geldim.
  • Çalıştığı takdirde başarılı olur.
  • Arkadaşından ayrılalı beri neşesi kaçtı.
  • Yollar yürümekle aşınmaz.
  • Kedi ciğeri kaptığı gibi kaçtı.
  • İşten ayrılmakla hayatının hatasını yaptı.
  • Karanlık sokaklarda düşe kalka ilerlediler.
  • Hiç dinlenmeksizin altı saat yürümüş.
  • Köyden ayrılalı yaklaşık on yıl oldu.
  • Kopya çekerken kitap açık olduğu halde yakalandı.
  • Ahmet geldiği esnada ben daha uyanmamıştım.
  • Köye vardıkları zaman güneş yeni doğuyordu.
  • Herkes çalıştığı kadar başarılı olur.
  • Öğretmenini dinleyeceği yerde arkadaşlarıyla gevezelik ediyor.
  • Sözünü tutmadığı gibi bir de beni suçluyor.
  • Bütün geceyi seni düşünmekle geçirdim.
  • İşten anlamadığı halde her işe karışıyor.
  • Amasya’ya her gidişimde o mağazaya uğrarım.

Ekleyen :dersimiz.com    Okunma :127456

 

 

tags

    Benzer Ders Notları

ders notları Göz İle İlgili Deyimler ve Anlamları 5588 kez okundu.

ders notları Bağlaç 3304 kez okundu.

ders notları Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler Sözlüğü (C-Ç) 3383 kez okundu.

ders notları Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler Sözlüğü 32859 kez okundu.

ders notları Bulmaca Sözlüğü (R Harfi) 5862 kez okundu.

ders notları Bulmaca Sözlüğü (A Harfi) 18710 kez okundu.

nextİçerik Hakkında Yorum Yazın...

Yazan:    

next YAZILAN YORUMLAR (47 yorum yazılmış)

box fatma :cok guzel olmus
box öğretmen :gerçekten çok işime yaradı bol örnek ve konu anlatımı..... :)
box öğretmen :bol örnek ve detay. iyi çalışma. teşekkürler.
box Tuğçe :Ayyy çok güzel
box Herhangi Biri :Çok güzel ve yeterli olmuş.
box Hacer demirkranhacer520 :Çok güzel örnekler
box Tuğçe :Çok güzel sağolunnnnn
box Beyza :Hocam yapanın,yazanın ellerine sağlık hepsi çok güzel olmuş. :)
box Esma :Eğitici
box lanet teog :işime yaradı sağ olun
box Ödevci :Biraz daha örnek olabilirdi.
box Eylül :Baya bi güzel site
box efe emre :bolbol örnek çok iyi
box ahmet :ALLAH razı olsun
box aleyna :kalıcı isim fiil örnek
box furkan :tesekkurler gercekten cok güzel olmuş ama daha iyi olabilirdi :)
box Buze1907 :Sarma ile ilgili bir fiilimsi iceren cumle alabilirmiyim
box Yagmur :Guzel
box sıla :Süper ya
box ilo :Harika degil daha iyi olabilirdi ama isime yaradi sagolun

Tüm Yorumları Görmek İçin Tıklayın...

box seno :Guzellllllllllll
box ismail :iyi elinize salık on numara olmuş çok iyi
box pınar ve is :Çok iyi yaaaaaaaaaaaaaaa
box çiğdem :çok yararlıydı çok beğendim
box sedat :Muhteşen
box merve :çok güzel olmuş
box YaraMaZKunDuZ :Çokgüzel !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!1
box Kopyacı :Çok Güzel :D
box Emirhan :evet siteyi begendim sagolun gerçekten güzel
box yaren :Çok güzel gerçekten
box Teo :Bana katkısı oldu gerçekteen süper
box bilgesu :iyi okadarda olmasa
box Emirhan :Çok başarılı olmuş ellerinize sağlık
box Benim işte ne yapacan :Çok güzel olmuş emeği geçen herkesin eline sağlık
box Benim işte ne yapacan :Çok güzel emeği geçen herkesin eline sağlık
box ömürcan :süper
box HULUSİ :muhteşem
box Irem :Harika
box Buse : harika
box şule nur :Güzel
box çağla :Gerçekten harikaaaa !!!!!
box SOVALYE :SÜPER
box renas :bence güzel deil
box renas :süper
box esra :güzel..
box ecem :çok güzel örnekler var
box yusuf :Guzel elbise

DERS VE ÇALIŞMA NOTLARI / KONU ÖZETLERİ ANASAYFA